بررسي‌رابطه‌دينداري‌وسازگاري‌زناشويي‌پرستاران‌زن بيمارستان امام خميني اردبيل

* زهرا دلير

 كارشناس مشاوره و راهنمايي

علي فرج محمديه

كارشناس ارشد روانشناسي باليني (مدرس دانشگاه و كارشناس مشاوره و آموزش خانواده كميته امداد استان اردبيل)

نقي دشتي

كارشناس ارشد روانشناسي باليني(مدرس دانشگاه و كارشناس مشاوره دانشجويي دانشگاه علوم پزشكي اردبيل)

چکیده:

پژوهش حاضر به منظور بررسی ارتباط دينداري با سازگاری زناشویی پرستاران متاهل زن بيمارستان امام خميني (ره) شهر اردبيل صورت گرفته است. جامعه آماري اين مطالعه پرستاران متاهل زن بيمارستان امام خميني شهر اردبيل به تعداد 1327نفر بودند و  نمونه مورد مطالعه شامل 50نفر از پرستاران زن می باشد که با استفاده از روش نمونه گیری دردسترس انتخاب شده اند. ابزارهای مورد استفاده در این پژوهش  پرسشنامه دینداری آلپورت،  پرسشنامه سازگاری زناشویی هارمون سينگ و پرسشنامه محقق ساخته بوده است .

روش تحقيق در اين مطالعه از نوع همبستگي بوده و  براي تجزيه و تحليل داده ها از آزمون آماري tمستقل استفاده شده است. نتایج مطالعه نشان ميدهد که بین عمل به باورهاي‌ديني (جهت‌گيري‌دروني) وسازگاري زناشويي رابطه معناداري وجود دارد اما اين ارتباط در متغير تحصيلات معني‌دار نيست.

کلید واژگان : دینداری،  سازگاری زناشویی،  پرستاران

مقدمه:

خانواده را باید سنگ زیر بنای جامعه و کانون اصلی سنت، و رسوم و ارزشهای والا و مورد احترام وشالوده مستحکم مناسبات پایدار اجتماعی وروابط خویشاوندی، مبدأ بروز و ظهور عواطف انسانی وکانون صمیمانه ترین روابط میان افراد مهد پرورش فکر، اندیشه، اخلاق وتعالی روح انسانی به حساب آورد. درواقع خانواده نه تنها محل تامین نیازهای عاطفی، مادی، تکاملی ومعنوی اعضای خود است بلکه مبدأ بروز عواطف انسانی وکانون صمیمانه ترین روابط وتعاملات بین فردی نیز هست واز آنجا که سلامت و بالندگی جامعه در گرو رشد وسلامت خانواده است هیچ یک از آسیب های اجتماعی فارغ از تاثیر خانواده پدید نیامده است (ساروخانی،  1370).

 ازآنجا که خانواده واحد اساسی جامعه می باشد بنابراین بقاءجامعه مستلزم بقاءخانواده است. هستی وحیات افراد از سوی خانواده ودر خانواده است و هستی وقوام جامعه نیز تشکل افراد بستگی دارد از طرفی وجود محیط گرم وروح افزا و باالقوه خانواده امنیت خاطر هریک از افراد خانواده را بیشتر می کند وتکیه گاه مطمئنی برای ایجاد سکون وآرامش افراد خواهد بود. عدم یا کاهش امنیت در خانواده و بی توجهی به نیازهای عاطفی اعضا می‌تواند زمینه ساز اضطراب، افسردگی، سرخوردگی، عدم اعتماد به نفس و احساس بی کفایتی، افزایش جرم و جنایت، انحرافات اخلاقی وسرانجام اعتیاد و خودکشی باشد(صالحی، 1378).

مطالعات نشان می دهد که سازگاری زناشویی به سازگاری کلی فرد کمک می کند یعنی همسرانی که از سازگاری زناشویی بادوامی برخوردارند عزت نفس بیشتری دارند و در روابط اجتماعی سازگارترند.   نکته قابل توجه این است که دین اسلام تاکید فراوانی بر استحکام ازدواج دارد به گونه ای که هیچ بنایی در نزد خداوند پسندیده تر از ازدواج نیست (وسایل الشیعه). بنابراین برای پیشگیری از فروپاشی خانواده شناسایی عوامل موثر بر رضامندی زناشویی که موجب استحکام خانواده می شود امری ضروری است. رضایت زناشویی یکی از مهمترین تعیین کننده های عملکرد سالم نهاد خانواده می باشد (گریف، 2000).

عوامل متعددی رضایتمندی زناشویی زوجین را تحت تاثیر قرار می دهند که از آن جمله می توان به رضایت از خلق و خوی همسر (بلوم ومهرابیان، 1999) اعتماد و وفاداری وعشق (روزبلات وهمکاران، 1999) ودرآمد واشتغال همسر (کوماری وپاندا، 2004) اشاره کرد. از آنجا که دونهاد دين وخانواده ارزش های مشابهی را مورد تاکید قرارمی دهند وبرای تقویت اجتماعی شدن به هم وابسته هستند، پژوهشگران رابطه نزدیک بین آن دو را پیش بینی می کنند این جهت گیری منجر به بیان عبارتی ازاین قبیل گردید که دين می تواند روابط زناشویی را تقویت واستحکام بخشد (کال وهیتون، 1997).

نگرش مذهبی می تواند در ارتباط زناشویی موثر باشد. زیرا مذهب شامل رهنمودهایی برای زندگی و ارایه دهنده سامانه باورها و ارزشها است که این ویژگی ها می توانند رضايت  و سازگاري زناشويي را متاثر سازند (هانلر وگنجوز، 2005).  از سوی دیگر نگرش های افراد خانواده در مورد مذهب، استمرار وانتقال ارزشها ورفتارهای مذهبی به نسل های دیگر را شکل می دهد، از این رو  رابطه مذهب وخانواده را می توان یک رابطه اثرگذار و اثر پذیر در نظر گرفت.

این که افراد به ازدواج به منزله مسئولیتی برای تمام عمر، مهرورزی به یکدیگر، فراهم آوردن اسباب آرامش همدیگر نگريسته و وفاداری وتعهد به همسر را برمبنای مذهب تفسیر می نماید تاثیر پذیری روابط زناشویی از مذهب را نشان می دهد (ماهونی، 2005).

به نظر می رسد که استفاده از مشاوره و روان درمانی مذهبی می تواند در جامعه ما کاربرد عملی داشته باشد و ما را در رفع بسیاری از مشکلات و ناراحتي‌ها یاری رساند. با توجه به اين موضوع و اهميت آن در حال حاضر توجه محققان به اين موضوع جلب شده و پژوهش‌هاي متعددي در اين زمينه انجام يافته است. بطوريكه گرانر (1985) اثر اعمال عبادي شخص بر سازگاري زناشويي زوجين را مورد بررسي قرار داده و به اين نتيجه دست يافته كه  ارتباط مثبتي بين انجام اعمال ديني بر سازگاري زناشوئي در تمام گروه هاي ديني وجود دارد. گلين و پوز (1988) همچنين اسپروسگي و هاگستون (1978) نشان داده اند افرادي كه براي مدت طولاني باهم زندگي مي كنند دين را به عنوان مهمترين عامل رضايتمندي در ازدواج تلقي مي كنند. درتحقيق ديگري، آنتوني(1993) در مطالعه ارتباط بين سازگاري زناشوئي و بلوغ ديني 400زوج از 4فرقه دين پروتستان را بررسي كرد. يافته ها متكي بر گزارش زنان و شوهرانشان بود. آنهايي كه بالاترين نمره را در رضايتمندي زناشويي داشتند از جهت گيري ديني دروني برخوردار بودند. محققان فرض كرده اند كه براي برخي زوج ها معنويت و رضايت روي هم تاثير مي گذارند كه نتيجه آن افزايش در دادن و گرفتن، افزايش از خود گذشتگي و نوع دوستي مي باشد. آنهايي كه پايين ترين نمره را در رضايت زناشويي داشته اند جهت گيري ديني شان بيروني بود. (گلين[1]، 1994)  و نيز تحقيقات (اليسن1994، آدلر و كامل، 1995 به نقل از خدامختاري،1380) نشان داده است كه مذهبي بودن به معناي وسيع كلمه مي تواند آثار بحران هاي شديد زندگي را تعديل كند و همچنين ارتباط مثبتي بين مذهب و سلامت روان وجود دارد. بنابراين اعتقادات معنوي يك موضوع جالب براي مبارزه با مشكلات و بيماري هاي مختلف مي باشد.

شكي نيست كه ارزش ها به عنوان يك عامل مهم در سلامت جسمي و روحي نقش ايفا مي كند (بوسينگ و همكاران، 2005). مطالعات کاسکو و همکاران (1996) نشان داد که بالاترین رضایت زناشویی در بین زوجینی بود که در زمینه فلسفه زندگی،  تصورات آنها از روابط جنسی،  میزان وقتی که با هم می گذرانند و چگونگی گذراندن اوقات فراقت با هم همگن بودند. همچنين موسوی (1374) نشان داد که اعتقادات دینی بر رضامندی زناشویی اثر مثبت دارد بدین معنی که هماهنگی افراد از نظر دینی در رضایت زناشویی موثر است. و نيز طبق بررسی هایي كه غباري بناب(1380) انجام داده اند  نشان می دهد که انجام اعمال دینی بیش از دیگر متغیرهای مورد بررسی سازگاري زناشوئي را پیش بینی می کند.

خدایاری فرد و همکاران (1386)  در تحقيق ديگري به این نتیجه رسیدند که بین باور های مذهبی و رضایت زناشویی رابطه مثبت و معناداری وجود دارد. مذهب، راهنمایی های کلی در اختیار بشر قرار می دهد که اگر انسان ها به آن عمل نمایند، منجر به استحکام پیوند زناشویی می گردد.این راهنمایی شامل قوانینی در مورد روابط جنسی، نقش جنسی، از خود گذشتگی و حل تعارضات در روابط زناشویی می باشد.

به نظر مي رسد پرستاري به عنوان يكي از مشاغل پر استرس (مكرون ا لسي، 1991)  مي تواند روابط بين فردي و سازگاري زناشويي پرستاران را تحت تاثير مستقيم قرار دهد و البته اعتقادات مذهبي به عنوان تعديل كننده استرس و فشارهاي زندگي  مي تواند اين تاثير منفي  را به حداقل كاهش داده و رضامندي زناشويي را سبب گردد.

باتوجه به اهميت دين در سازگاري زناشوئي ونيز ماهيت پر استرس پرستاري كه مي تواند بر زندگي زناشوئي اين افراد سايه بيافكند لذا بررسي تاثير دينداري بعنوان حلقه واسطه و تعديل كننده ي ناملايمات زندگي پرستاران ضروري بنظر مي رسد.با توجه به اين موضوع فرضيه اصلي اين مطالعه بررسي رابطه ي دينداري و سطح تحصيلات با سازگاري زناشويي بانوان پرستار ميباشد.

روش

با توجه به اينكه اين پژوهش در پي بررسي رابطه دينداري و سازگاري زناشوئي پرستاران زن بيمارستان امام خميني اردبيل  بوده است روش تحقيق اين مطالعه  با توجه به ماهيت موضوع و اهداف آن از نوع همبستگي مي باشد.

جامعه آماري اين پژوهش، شامل  پرستاران زن متاهل بيمارستان امام خميني (ره) وابسته به دانشگاه علوم پزشكي شهر اردبيل به تعداد 1327نفر بوده و از اين تعداد 50 نفر بصورت نمونه گيري در دسترس انتخاب گرديده اند.

در اين پژوهش ازابزارهاي زير جهت جمع آوري اطلاعات  استفاده شده است آزمون جهت‌گيري‌ديني (دروني و بيروني) اين مقياس توسط آلپورت[2] و راس (1962) ساخت و اعتباريابي شده است و داراي دو مقياس جهت گيري مذهبي دروني و جهت گيري بيروني مي باشد. همچنين  اين مقياس داراي 20آيتم مي باشد كه 11آيتم مربوط به زير مقياس اول و9آيتم مربوط به زير مقياس دوم است. زير مقياس اول داراي دامنه نمراتي از 12-66بوده و آلفاي كرونباخ آن 76درصد و پايايي آن از دو نيمه سازي 71درصد گزارش شده است. دامنه نمرات زير مقياس دوم از 9تا   62بوده و آلفاي كرونباخ آن برابربا87 درصد وپايايي آن از طريق دو نيمه سازي 80درصد ذكر شده است همچنين در پژوهش نواحتي مقدم (1386) آلفاي كرونباخ اين پرسشنامه در زير مقياس جهت گيري مذهبي دروني برابربا76درصد و درجهت گيري برابر با 79درصد بوده است. اين مقياس توسط نواختي مقدم (1386) در ايران هنجار يابي شده است و پايايي اين آزمون در پژوهش حاضر بر اساس آلفاي كرونباخ  برابر 70 درصد مي باشد.

دومين ابزار جمع آوري اطلاعات آزمون سازگاري ازدواج "فرم ب "مخصوص زنان اثر هارمون سينگ مي باشداين پرسشنامه توسط هارمون سينگ درسال 1987 ساخته شده وتوسط ابوالفضل كرمي (1388) در ايران هنجاريابي شده است. پايايي اين پرسشنامه سطح بالاي مقياس ها مقايسه هر فرد را با ديگري ممكن مي سازد اين پايايي وقتي معناي بيشتري دارد كه اطلاعات از افرادي جمع آوري شود كه پاسخ ‌‌‌هاي درست بدهند..

ضريب پايايي براي هر شش حرفه(1-معلمان مدرسه  2-معلمان كالج  3-پزشكان 4- حقوقدانان 5-بازرگانان 6-كارمندان)  از روش دو نيمه كردن (سئوالات زوج و فرد) و از فرمول پيشگويي اسپيرمن _ براون استفاده شده است ضريب پايايي اين پرسشنامه براي شش حرفه از منطقه ميروت هندوستان 94درصد بوده است. عبارتهايي كه بين 50درصد بالا و پائين اشخاص در توزيع نمرات تشخيص قايل مي شدند براي پرسشنامه انتخاب شده و ميزان اعتبار اين پرسشنامه را نشان مي دهند.پايايي اين آزمون دراين مطالعه با روش آلفاي كرونباخ محاسبه و 75درصد بدست آمده است.

سومين ابزار جمع آوري اطلاعات پرسشنامه محقق ساخته :شامل متغيرهاي شغل، پست سازماني، تولد، مشكل جسماني و نوع مشكل، مشكل رواني و نوع مشكل، مدرك تحصيلات، شغل همسر، تحصيلات همسر، دين، مذهب، ازدواج فاميلي وغيرفاميلي، نوع محل كارمي باشد.  

جهت اجراي اين تحقيق بعد از هماهنگي لازم با دانشگاه علوم پزشكي استان به بيمارستان امام مراجعه كرده، ابتدا آزمودنيها در خصوص  اهداف پژوهش و نحوه تكميل پرسشنامه توجيه شدند و پرسشنامه‌ها به صورت فردي تكميل و پس از جمع آوري اطلاعات مورد نياز و داده آمايي در قالب نرم افزار spss  با روشهاي آماري توصيفي و آزمون t  مستقل و همبستگي پيرسون مورد تجزيه و تحليل آماري قرار گرفتند.

نتايج

نتايج مطالعه نشان مي دهد كه  بالاترین فراوانی مربوط به افرادی است که دارای 1 فرزند و کمترین فراوانی مربوط به افرادی است که دارای 3 فرزند هستند. همچنين از افراد شركت كننده  بالاترین فراوانی تعداد 36 نفر   72%داراي پست سازماني پرستاري بودندوتعداد  3 نفر  6%در پست مسئول  گزارش شده است و تعداد  11نفر 22%فاقد پست سازماني بودند.. همچنين نتايج مطالعه نشان مي‌دهد كه   فراوانی افراد فوق دیپلم 15 نفر يعني  30%گزارش گرديده و  افراد دارای تحصیلات ليسانس  35 نفر  يعني  70%مشاهده گرديده است واز شركت كنندگان در اين آزمون افرادی که ازدواج فامیلی کرده اند 15 نفر يعني  30% و افرادی که ازدواج غیر فامیلی کرده اند 35 نفر يعني  70% گزارش گرديده است وبالاترین فراوانی مربوط به افرادی است که تحصیلات همسر آنها لیسانس به  تعداد 34نفر يعني  68% و کمترین فراوانی مربوط به افرادی است که تحصیلات آنها دکتری باتعداد1نفريعني  2%است.

جدول شماره 1: عمل به باورهاي ديني (جهت گيري دروني)  وسازگاري زناشوئی

با توجه به اینکه آزمون در سطح کیفی دو سطحی و کمی  بحث میشود از آزمون تی برای دو گروه مستقل جهت  بررسی این رابطه استفاده میشود. با توجه به اینکه سطح معنا داری آزمون کمتر از حد استاندارد یعنی 05/0 است بنابراین بين عمل به باورهاي ديني (جهت گيزي دروني)  وسازگاري زناشوئی رابطه معنا داری وجود دارد.

جدول‌شماره2:‌‌‌‌‌سطح‌تحصیلات‌وعمل به باورهاي ديني(جهت‌گيري دروني)وسازگاري‌زناشويي

با توجه به اینکه آزمون در سطح کیفی دو سطحی و کمی  بحث میشود از آزمون تی برای دو گروه مستقل جهت  بررسی این رابطه استفاده شده است.

با توجه به اینکه سطح معنا داری آزمون بالاتر از حد استاندارد یعنی 05/0 است بنابراین بين سطح تحصیلات و عمل به باورهاي ديني(جهت گيري دروني)  وسازگاري رابطه معناداری وجود ندارد.

بحث و نتيجه گيري

برای پیشگیری از فروپاشی خانواده، شناسایی عوامل موثر بر سازگاري زناشویی که موجب استحکام خانواده می شود امری ضروری است. رضایت و سازگاري زناشویی یکی از مهمترین تعیین کننده های عملکرد سالم نهاد خانواده می باشد (گریف[3]، 2000). نگرش مذهبی می تواند در ارتباط زناشویی موثر باشد.  زیرا مذهب شامل رهنمودهایی برای زندگی و ارایه دهنده سامانه باورها وارزشها است که این ویژگی ها می توانند رضايت  و سازگاري زناشويي را متاثر سازند (هانلر وگنجوز، 2005) از سوی دیگر نگرش های افراد خانواده در مورد مذهب، استمرار وانتقال ارزشها ورفتارهای مذهبی به نسل های دیگر را شکل می دهد. از این رو  رابطه مذهب وخانواده را می توان یک رابطه اثرگذار و اثر پذیر در نظر گرفت. همانطور كه ملاحظه شد هدف اصلي اين پژوهش بررسي رابطه دينداري و سازگاري زناشوئي در پرستاران زن شهر اردبيل بوده و همانطوري كه فرضيۀ  اول اين پژوهش پيش بيني ميكرد كه بين عمل به باورهاي‌ديني (جهت گيري دروني)  وسازگاري زناشويی رابطه وجود دارد. نتايج اين  مطالعه نشان دادكه  بين عمل به باورهاي ديني (جهت گيري دروني)  وسازگاری زناشويی رابطه ي معناداري وجود دارد بنابراين فرضيه اول اين مطالعه مورد تاييد قرار گرفت و .نتايج حاصل از اين مطالعه  با نتايج پژوهش محققاني همچون آنتوني(1993) كه معني دار بودن ارتباط بين سازگاري زناشوئي و بلوغ ديني و جهت گيري دروني آن را  دريافته بودند  همسو مي باشدهمجنين نتايج اين مطالعه  با نتايج پژوهش مارش و دالاس(2002)، كه دريافته بودند که اعمال مذهبی از لحاظ درونی فرد را قادر می سازد تا از لحاظ فیزیولوژیکی، شناختی و عاطفی خشمش را کنترل کند و به او کمک می کند که مسئولیت اعمال خود را در تعارض ها بپذیرد و به سازگاري زناشويي  برسد،  همسو و منطبق مي باشد.

همچنين  فرضيه ي دوم اين پژوهش پيش بيني ميكرد كه  بين سطح تحصیلات و عمل به باورهاي ديني(جهت گيري دروني) وسازگاري زناشوئي رابطه ي  معني دار وجود دارد اما نتايج اين پژوهش نشان داد كه   رابطه ي بين  سطح تحصیلات و عمل به باورهاي ديني وسازگاري  زناشويي معني دار نيست پس فرضيه ي دوم اين مطالعه تاييد نگرديد و نتايج اين مطالعه با نتايج تحقيق اصغرنژاد (1383) كه دريافته بودند كودكاني كه والدينشان ازدواج پايدار و همراه با سازگاري داشته اند وضعيت تحصيلي بهتري دارند و كمتر به الكل يا مواد مخدر روي مي آورند غير  همسو مي باشد. همچنين يافته ي اين مطالعه با نتايج پژوهش محققاني همچون هانلر و گنچو (2005) كه در طي مطالعه ای که روی زوجین ترکیه انجام دادند  پس از کنترل متغیر هایی مانند سطح تحصیلات و مدت زمانی که از زندگی زناشویی آن ها می گذشت ؛  به این نتیجه رسیدند که مذهبی بودن، تاثیر عمده ای بر سازگاري  زناشویی دارد، غير  همسو مي باشد. در تبيين چگونگي بررسي رابطه دينداري با سازگاري زناشويي مي توان گفت كه زوجهايي كه عقايد و باورهاي مذهبي قويتري دارند كمتر به خشونت متوسل مي شوند و اين خود در سازگارمند بودن زوجين تاثير گذار است و همچنين شركت در مراسمات مذهبي به طور مداوم با وفاداري زناشويي ارتباط مثبت داشته واحتمال ناسازگاري زوجها را كاهش ميدهد. . و كساني كه داراي جهت گيري دروني هستند در واقع ايمان راستين و نه ابزاري نسبت به خدا و تعهداتي دارند كه از طرف دين به آنها ابلاغ شده است با عنايت به تاكيد فراوان دين مبين اسلام به سازگاري و لزوم حفظ حرمت هاي زوجين توسط همديگر و اهميتي كه به آداب معاشرت و حسن خلق زوجين دارد طبيعي است كه دينداري مقدمه و پيش بين مناسبي براي سازگاري زناشويي باشد. تاكيد دين اسلام به همكاري، كظم‌غيظ، مسئوليت‌پذيري و صبر وتحمل....توانايي حل تعارض زوجين را بالا برده و چنين اشخاصي در روابط و تعاملات خود سازگاري بيشتري خواهند داشت ورضايت بيشتري از زندگي زناشويي نصيب آنها خواهد شد.همچنين كاركرد عاطفي و تامين آرامش رواني در مقوله ازدواج به حدي مهم است كه خداوند سبحان در آيه 21سوره روم آنرا مورد تاكيد قرار داده است چنين نگرشي به ازدواج در افراد ديندار مي تواند ضامن سازگاري زناشويي باشد.

 باتوجه به اينكه اثر دينداري بر سازگاري زناشويي در پژوهش حاضر مورد تاييد قرار گرفته است ، بنابراين پيشنهاد مي شود با توجه به نقش موثر بانوان در سازگاري زناشويي ، دادن آموزش مقدماتي سازگاري زناشوئي و تاثير دين برآن به دختران در آستانه ي ازدواج و متاهل  در دانشگاهها و مدارس مورد تاكيد قرار گيرد.  و همچنين با توجه به نقش پر اهميت دين در سازگاري زناشويي برگزاري كارگاههاي  در مورد رابطه دين با سازگاري زناشويي در راس برنامه ريزي امور اجتماعي استان قرار گيرد. مشابه اين پژوهش در بين تمام قشرهاي ديگر تحقق پذيرد.

منابع:

1. احمدي نوده، خدابخش.فتحي آشتياني، علي.عرب نيا، عليرضا.1385  بررسي رابطه بين تقيدات مذهبي و سازگاري زناشويي، تهران  فصلنامه خانواده پژوهي شماره5. 
2. اربابي، خاطره. زهراكار، كيانوش. رضايي، آذرميدخت. 1387 .   بررسي رابطه سازگاري کلي والدين و نگرش مذهبي خانواده با رضايتمندي زناشويي فرزندان دختر در شهر تهران   تازه ها و پژوهشهاي مشاوره 
3. بينا، محسن.1371 سراج الصعود لمعاريج الشهود.. تهران، چاپ اول ص288
4. بیانیه سیاسی اجتماعی پرستاری چاپ دوم ۲۰۰۳
5. جعفري، اصغر. صدري، جمشيد. فتحي اقدم، قربان.1386.  رابطه بين كارايي خانواده و دينداري و سلامت روان و مقايسه آن بين دانشجويان دختر و پسر. تهران  تازه ها و پژوهشهاي مشاوره ايران شماره3ص45 
6. حسين، زاهدي. نايبي، محمدجواد. نازك تبار، هوشنگ.  1385. نقش دينداري در ممانعت از بزهکاري جوانان شهر تهران، ساري:  دانشگاه پيام نور
7. حسيني، ابوالقاسم. 1371 بررسي مکتب اسلام به عنوان فرهنگ جامعه. مجله دارو و درمان شماره 109.
8. خانيكي، هادي.تبريزي، منصوره   1387.  رضايت از زندگي زناشويي در رهگذر نگرش و کنش اخلاقي، تهران فصلنامه علوم اجتماعي شماره46ص187-228
9. خبرگزاری دانشجویان ایران  ايسنا  سوم ارديبهشت ۱۳۸۸
10. خداياري فرد، محمد.شهابي،  اله.اكبري زردخانه، سعيد.1386   رابطه نگرش مذهبي با رضايت مندي زناشويي در دانشجويان متاهل، تهران  :فصلنامه خانواده پژوهي.
11. درويزه، زهرا. كهكي، فاطمه.1387.  بررسي رابطه سازگاري زناشويي و به زيستي رواني.  مطالعات زنان  گروه روان شناسي، دانشگاه الزهرا    
12. زرگر، يداله. نجاريان، بهمن. نعامي، عبدالزهرا. 1371   بررسي رابطه ويژگي هاي شخصيتي (هيجان خواهي، ابراز وجود، سرسختي روانشناختي)، نگرش مذهبي و رضايت زناشويي با آمادگي اعتياد به مواد مخدر در كاركنان يك شركت صنعتي در اهواز، گروه روان شناسي، دانشكده علوم تربيتي و روان شناسي، دانشگاه شهيد چمران    
13. سراج زاده، سيدحسين. پويافر، محمدرضا.1387. دين و نظم اجتماعي: بررسي رابطه دينداري با احساس آنومي و کجروي در ميان نمونه اي از دانشجويان، گروه جامعه شناسي، دانشگاه تربيت معلم تهران    
14. سليمي، سيدحسين. آزادمرزآبادي، اسفنديار.اميري، ماندانا.تقوي، محمدرضا. 1387. ابعاد رضايت زناشويي در همسران جانباز  دانشگاه علوم پزشكي بقيه اله (عج)، مركز تحقيقات انديشه هاي نوين تربيتي 

15.    سمانه‌، نجارپوريان. مريم‌‌، فاتحي‌زاده.1386. سازگاري زناشويي و بررسي عوامل مرتبط با آن. هفته پژوهش دانشگاه اصفهان..

16. شهابي، روح اله. اكبري زردخانه، سعيد . 1388. دينداري، خودكنترلي و گرايش به مصرف مواد در دانشجويان  ، دانشگاه تهران     
17. صاحبي، علي.1385،  بررسي رابطه رضايت مندي زناشويي با باروهاي ارتباطي و انتظارات غيرمنطقي زوجين. تهران،  فصلنامه خانواده پژوهيص223-238 
18. عطاري، يوسف علي. عباسي سرچشمه، ابوالفضل. مهرابي زاده هنرمند، مهناز     1385.   بررسي روابط ساده و چندگانه نگرش مذهبي، خوشبيني و سبكهاي دلبستگي با رضايت زناشويي در دانشجويان مرد متاهل دانشگاه شهيد چمران مجله علوم تربيتي و روانشناسي 
19. کرمانی مامازندی، زهرا.1388. عنوان پایان نامه:تأثیر نگرش مذهبی و هیجان خواهی بر سازگاری زناشویی دبیران شهرستان پاکدشت
20. گواهي جهان، فاطمه 1386. رابطه بين داشتن معنا در زندگي و رضايت از زندگي زناشويي، تهران  فصلنامه روان شناسي و علوم تربيتي 
21. ميراحمدي زاده، عليرضا. نخعي، نوذر. طباطبايي، سيدحميدرضا. شفيعيان، رامين. 1382.   رضامندي زناشويي و تعيين عوامل تاثير گذار بر آن در شيراز،   روانپزشكي و روانشناسي باليني ايران شيراز
22. نيكويي مريم. سيف، سوسن. 1389   بررسي رابطه دينداري با رضايتمندي زناشويي ، ‌تازه هاي مشاوره ايران،  تهران. انتشارات انجمن مشاوره ايران   شماره 4 ص 75

23. Allport, G.W. 1950 The individual and his religion. NewYork:
24. Allport, G.W. Ross, M.J.Jr religious orientation and prejudice. Journal of personality. 432-443 ,5and social psychology
25. Azhar MZ, Varma SL. Religious psychotherapy as management of bereavement.Acta Psychiatr Scand. 1995 Apr.
26. Butler, M. H; Gardner, B. C & Bird, M. H 1998). Not just a time-out: change dynamics of prayer for religious couples in conflict situations. Fam Process. Winter, 37 (4), 451-78
27. Floyd FJ, Gilliom LA, Costigan CL. Marriage and the parenting alliance: longitudinal prediction of change in  parenting perceptions and behaviors. Child Dev. 1998; 69 (5): 1461-79.
28. Glenn ND. The Text book story of American marriages and families. New York: Institute for American Values; 1996
29. Greef, p; Abraham & Malherbe, L. Hildegarde 2001). "Intimacy and maritalsatisfaction in spouses", Journal of Sex & Marital Therapy. 27, 247-257
30. Greenwich,5Scientific Study of Religion. Vol CT: Jai Press 1994Watson,P.J., Morris, R.J.
31. Hummer RA, Rogers RG, Nam CB,Ellison CG. Religious involvement and U.S. adult mortality. Demography. 1999 May; 36 (2): 273-85
32. Kaplan GA. Religious attendance increases survival by improving and maintaining good health behaviors, ental health, and social relationships. AnnBehav Med. 2001 Winter
33. Kendler KS, Gardner CO, Prescott CA.Religion, psychopathology, and substanceuse and abuse; a multimeasure, geneticepidemiologicstudy. Am J Psychiatry.
34. Koenig HG, Cohen HJ, Blazer DG, Pieper C, Meador KG, Shelp F, Goli V, DiPasquale B. Religious coping and depression among elderly, hospitalized medically ill men. Am J    9921Dec;  
35. Levin JS. Religion and health: is therean association, is it valid, and is it causal ? Social Science and Medicine. 1994; 38:1475-1482.
36. Mathews DA, McCullough ME, Larson DB, Koenig HG, Swyers JP, Milano MG. Religious commitment and health status: a review of the research and implications for family medicine. Arch Fam Med. 1998 Mar-Apr; 7 (2): 118-24.
37. Thomas-Dobson S. The relationship of religious variables to death depression and death anxiety. J Clin Psychol. 1995 Mar 
38. Watson,P.J., Morris, R.J., Hood, R.W., Jr., Milliron, , N.L 2005). Religious orientation,zJ.T., Stut identity, and the quest for meaning in ethics Within an ideological surround. International Journal for the Psychology of Religion